Katma Değer Nerede Doğar? "İçinde Çin Komponenti Var" Eleştirisine Dürüst Bir Cevap
Yayınlanma:
Yayıncı: Alkur Kapı Sistemleri A.Ş.
Yerli üretim konuşmalarının değişmez bir sahnesi vardır. Biri yerli bir ürünü över; bir başkası kartın üzerindeki komponenti işaret eder: “Ama bunun içinde Çin malı var.” Tartışma orada biter; sanki bir şey ispatlanmış gibi. Bu yazı, o sahneye dürüst bir cevap denemesi.
Herkesin bildiği, kimsenin söylemediği
Cebinizdeki telefon hangi markaysa olsun (Amerikan, Kore, Avrupa) içindeki komponentlerin önemli bölümü aynı coğrafyadan gelir. Bu, bizim sektörümüzde de böyledir: en köklü Avrupa otomasyon markasının kontrol kartını açtığınızda göreceğiniz entegreler, bizim kartımızdakilerle aynı tedarik havzasından çıkar. Bütün dünya, ara malda büyük ölçüde aynı kaynaklara bağlıdır; Avrupalı da, Amerikalı da, biz de.
Öyleyse “içinde ithal komponent var” cümlesi neyi ölçüyor? Hiçbir şeyi. Çünkü yanlış soruyu soruyor.
Doğru soru
Doğru soru şu: katma değer nerede doğuyor? Bir kontrol kartında asıl değer; entegrenin kendisinde değil, o entegreleri bir araya getiren devre tasarımında, yazılımda, test mühendisliğinde ve ürünün arkasında duran organizasyondadır. Bu işler Türkiye’de yapılıyorsa, o ürün bu ülkeye mühendislik birikimi, istihdam ve vergi olarak geri döner; komponent pasaportundan bağımsız olarak.
Madalyonun öbür yüzü de aynı soruyla aydınlanır. Bitmiş ürünü konteynerle getirip depodan sevk eden bir yapı (ne kadar parlak bir markayı temsil ederse etsin) bu ülkede üretim katma değeri bırakmaz. Depo kirası, birkaç maaş ve satış operasyonu: katkının tamamı budur. Aradaki fark, iki işletme modelinin büyüklüğü değil; ülkeye bıraktıklarının niteliğidir.
Tarla sulama meselesi
Burada bir şeyi netleştirelim, çünkü bu savunmanın kolayca büküleceği bir yer var: bu yazı “bizden alın” demek için yazılmadı. Türkiye’de bu sektörde katma değer üreten firma bir tane değil; panel bükümünden motor üretimine, kontrol kartından branda konfeksiyonuna uzanan bir üretici haritası var ve her geçen yıl kalabalıklaşıyor. Pandemi hastaneleri rekor sürede yükselirken kapılarının önemli kısmını bu haritadaki meslektaşlarımız üretti; o kapılardan bazıları bizim değildi ve bundan yalnızca sevinç duyduk.
Suyu kendi tarlamıza yönlendirmeye çalışmıyoruz. Yağmurun kendisini savunuyoruz, çünkü Anadolu’da yağmur yağdığında herkesi ıslatır.
Ölçüyü cebinizde taşıyın
Bir dahaki sefere “yerli mi?” tartışması açıldığında, komponent etiketine değil şu üç soruya bakın: Mühendisliği nerede yapılmış? Üretimi nerede? Arkasında kim duruyor? Bu üç sorunun cevabı Türkiye ise, kartın üzerindeki entegrenin doğum yeri bir dipnottan ibarettir. Sertifika ve belge setimiz, bizim bu üç soruya verdiğimiz cevapların kaydıdır; aynı soruları her üreticiye sormanızı isteriz, bize de.
