Buğday ve Fabrika: Bir Denklemin İki Yönü
Yayınlanma:
Yayıncı: Alkur Kapı Sistemleri A.Ş.
Türkiye sanayileşmesinin ilk kuşağının elinde iki şey vardı: tarlası ve kararlılığı. Denklem de buna göre kuruldu ve yalınlığıyla bugün bile ders niteliğindedir: buğday sat, fabrika kur. Tarlanın bir yıllık ürünü satılır, geliriyle her yıl üretecek bir kabiliyet satın alınırdı. Kurucumuzun bu denklemi özetleyen ve sık tekrarladığı bir uyarısı var: buğday satıp fabrika kuran ülke, gün gelip fabrika satıp buğday alan ülke durumuna düşmemeli.
Denklemin mantığı
Buğday ile fabrika arasındaki fark, ekonomi kitaplarındaki adıyla değil, mutfak mantığıyla anlaşılır: buğday tüketilir, fabrika biriktirir. Satılan ürün bir kez gelir getirir; kurulan üretim kabiliyeti ise ustasını yetiştirir, tedarikçisini büyütür, yan sanayisini doğurur ve bir sonraki ürünün bilgisini içeride bırakır. Katma değerin nerede doğduğu sorusunun cevabı da burada saklıdır: fabrika, gelecekteki bütün buğdayların tohumudur.
Denklem tersine dönerse
Denklemin tersi de mümkündür ve ilk bakışta câziptir: hazır kabiliyeti satmak, hazır ürünü almak. Kısa vadede ikisi de rahatlatır; kasaya para girer, rafa mal gelir. Farkı zaman gösterir: satılan buğdayın yenisi gelecek hasatta tarladadır; satılan fabrikanın yenisi ise hiçbir hasatta kendiliğinden bitmez. Üretim kabiliyeti, bir kez dağıldığında yeniden kurulması en pahalı olan şeydir; makinesi ithal edilebilir, ama ustası, tedarik zinciri ve birikimi ithal edilemez.
Bizim ölçeğimizde
Ülke ölçeğindeki bu denklemin, şirket ölçeğinde birebir karşılığı var. Her yıl önümüze aynı seçenek gelir: kazancı hazır ürünün ticaretine mi yatırmalı, üretim kabiliyetine mi? Biz bu soruya cevabımızı yıllar önce verdik ve her kavşakta yeniledik; ithalatçılıkta kalmak dururken panel presine, elektronik altyapıya, kendi mülkümüz olan fabrikaya yatırdık. Bugün bir zamanlar ithal edilen hızlı PVC kapıların benzerlerini üretip dışarıya satıyorsak, bunun tek sebebi o kavşaklarda buğdayı değil fabrikayı seçmiş olmamızdır.
Denklemin güzelliği şurada: kimseye sorulmadan, her ölçekte, her yıl yeniden kurulabilir. Bir atölye tezgâh alırken de, bir bayi portföyüne yerli üretici eklerken de aynı soruyu cevaplar. Buğday mı, fabrika mı? Biz tercihimizi yaptık; denklemin bizim tarafı, üretmeye devam edecek.
