Buğday ve Fabrika: Bir Denklemin İki Yönü

Buğday ve fabrika benzetmesi, kısa vadeli gelirle uzun vadeli üretim kapasitesi arasındaki tercihi anlatır. Kurucumuz Reha Kurtuluş’un bu benzetmesini, Alkur’un makine ve üretim yatırımları üzerinden ele alıyoruz.

Denklemin mantığı

Buğday ile fabrika arasındaki fark, ekonomi kitaplarındaki adıyla değil, mutfak mantığıyla anlaşılır: buğday tüketilir, fabrika biriktirir. Satılan ürün bir kez gelir getirir; kurulan üretim kabiliyeti ise ustasını yetiştirir, tedarikçisini büyütür, yan sanayisini doğurur ve bir sonraki ürünün bilgisini içeride bırakır. Katma değerin nerede doğduğu sorusunun cevabı da burada saklıdır: fabrika, gelecekteki bütün buğdayların tohumudur.

Denklem tersine dönerse

Denklemin tersi de mümkündür ve ilk bakışta caziptir: hazır kabiliyeti satmak, hazır ürünü almak. Kısa vadede ikisi de rahatlatır; kasaya para girer, rafa mal gelir. Farkı zaman gösterir: satılan buğdayın yenisi gelecek hasatta tarladadır; satılan fabrikanın yenisi ise hiçbir hasatta kendiliğinden bitmez. Üretim kabiliyeti, bir kez dağıldığında yeniden kurulması en pahalı olan şeydir; makinesi ithal edilebilir, ama ustası, tedarik zinciri ve birikimi ithal edilemez.

Bizim ölçeğimizde

Ülke ölçeğindeki bu denklemin, şirket ölçeğinde birebir karşılığı var. Her yıl önümüze aynı seçenek gelir: kazancı hazır ürünün ticaretine mi yatırmalı, üretim kabiliyetine mi? Biz bu soruya cevabımızı yıllar önce verdik ve her kavşakta yeniledik; ithalatçılıkta kalmak dururken panel presine, elektronik altyapıya, kendi mülkümüz olan fabrikaya yatırdık. Bugün bir zamanlar ithal edilen hızlı PVC kapıların benzerlerini üretip dışarıya satıyorsak, bunun tek sebebi o kavşaklarda buğdayı değil fabrikayı seçmiş olmamızdır.

Denklemin güzelliği şurada: kimseye sorulmadan, her ölçekte, her yıl yeniden kurulabilir. Bir atölye tezgâh alırken de, bir bayi portföyüne yerli üretici eklerken de aynı soruyu cevaplar. Buğday mı, fabrika mı? Biz tercihimizi yaptık; denklemin bizim tarafı, üretmeye devam edecek.